nieuwsbrieven | toposmaastricht.nl

Voor de nieuwsbrief van 06 februari 2012 met o.a. het uitgebreide programma van de lezing van aanstaande maandag 13 februari klik hier

Voor de nieuwsbrief van 02 januari 2012 met o.a. het uitgebreide programma van de lezing van a.s. maandag 09 januari 2012 klik hier:

"nieuwsbrief 2 januari 2012"

Maastricht, 15 december 2011.

De voorzitter van het Bestuur, Prof. dr. Nico Nelissen

De voorzitter van de Programmaraad, Ir. ing. Bas van der Pol

TOPOS-NIEUWSBRIEF Maastricht, 15 december 2011.

Beste allemaal,

We hebben weer een succesrijk TOPOSjaar 2011 achter de rug! Een prachtige reeks lezingen met vooraanstaande sprekers, raakvlakken tussen kunst en architectuur van gerenommeerde beeldende kunstenaars, de Dag van de Architectuur met stadswandeling en een excursie naar Eindhoven. Met veel energie en toewijding is door Bestuur en Programmaraad gewerkt aan de realisatie van dit programma, dat veel waardering geniet afgaande op de vele positieve reacties die we mochten ontvangen. Dit alles is mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van talrijke partijen, zoals het Stimuleringsfonds voor de Architectuur, de gemeente Maastricht, vele architectenbureaus, bouwbedrijven, projectontwikkelaars, toeleveringsbedrijven en sympathisanten. Ook is het aantal Vrienden van TOPOS aanzienlijk gegroeid, waarvoor van onze zijde hulde.

TOPOSjaar 2012 dient zich aan. We hebben weer een uitgebreide reeks activiteiten op stapel staan.

TOPOS Jaarprogramma 2012

Het onderstaande overzicht informeert u over data, onderwerpen en plek waar de TOPOS-bijeenkomsten zullen plaatsvinden.

A. LEZINGENREEKS: ‘EEN BLIK NAAR BUITEN’

Plaats: Coffeelovers De Annex, Plein 1992 Maastricht Tijd: 20.00 uur

1. Tapijnkazerne: inspiratie voor een nieuwe basis. Maandag 09 januari 2012

2. Culturele hoofdstad: van buiten leren. Maandag 13 februari 2012.

3. Maastricht: over bruggen. Maandag 12 maart 2012.

4. Woningmarkt zonder grenzen. Maandag 16 april 2012.

5. Maastricht: shrinking city? Maandag 14 mei 2012.

6. Duurzaamheid: een wijds perspectief. Maandag 11 juni 2012.

7. Welstandsvrij Maastricht: bouwen zoals in het ‘wilde’ westen? Maandag 10 september 2012.

8. (Hotel)bestemming Maastricht. Maandag 08 oktober 2012.

9. Oeuvrelezing Victor de Stuersprijs: René Coenegracht. Maandag 12 november 2012.

B. RAAKVLAKKEN: ‘VER WEG!’

Plaats: Nader te bepalen

1. John Körmeling (beeldend kunstenaar) Woensdag 17 oktober 2012.

2. Piet Oudolf (landschapsarchitect) Woensdag 21 november 2012.

3. Wil van der Laan (schilder / beeldhouwer) Woensdag 19 december 2012.

C. JONGE ARCHITECTEN UIT NEDERLAND, DUITSLAND EN BELGIE (IN SAMENWERKING MET ABM)

Plaats: ABM, Brusselsestraat Maastricht

1. Introductie door Bas van der Pol Woensdag 07 maart 2012.

2. V+, Brussel (B) Woensdag 07 maart 2012.

3. De Nieuwe Generatie, Amsterdam (NL) Woensdag 14 maart 2012.

4. Dupaysage, Eupen/Namur (B) Woensdag 21 maart 2012.

5. Modulorbeat, Münster (D) Woensdag 28 maart 2012.

6. NU architectuuratelier, Gent (B) Woensdag 04 april 2012.

D. CURSUS: ARCHITECTUUR EN HEDENDAAGSE LITERATUUR (IN SAMENWERKING MET CENTRE CERAMIQUE) Docent: Prof. dr. Nico Nelissen

Plaats: Centre Céramique, Plein 1992 Maastricht, Tijd: 10.30-12.30 uur. Kosten: Euro 50,=.

1. W.G. Sebald, Austerlitz, dinsdag 10 januari 2012.

2. M. Houellebecq, De kaart en het gebied, dinsdag14 februari 2012.

3. A. de Botton, De architectuur van het geluk, dinsdag13 maart 2012.

4. B. Bryson, Een huis vol, dinsdag 17 april 2012.

E. KUNSTTOUR MAASTRICHT (IN SAMENWERKING MET ART2CONNECT)

Pinksterweekend 25, 26, 27 en 28 mei 2012

F. DAG VAN DE ARCHITECTUUR 2012

In 2012 vindt de Dag van de Architectuur plaats in het weekend van 23 en 24 juni 2012.

G. VICTOR DE STUERSPRIJS 2012

Op vrijdag 22 juni 2012 vindt de uitreiking van de Victor de Stuersprijs plaats.

H. EXCURSIE LUIK

Op zaterdag 22 september 2012 vindt een excursie naar Luik plaats.

TOPOS-lezingen erkend als bij- en nascholing voor architecten, stedenbouwkundigen, tuin- en landschapsarchitecten en interieurarchitecten

Door SBA (Stichting Bureau Architectenregister) zijn onze TOPOS-lezingen erkend als passende bij- en nascholing voor architecten, stedenbouwers, landschapsarchitecten en interieurarchitecten. Iedere lezing telt voor 2 uren; dus als u alle lezingen volgt, voldoet u aan de kwantitatieve en kwalitatieve eisen gesteld aan de bij- en nascholing. U moet zelf registreren welke lezingen u bijwoont en verder moet u vanaf 1 januari 2011 verplicht uw opdrachtgevers informeren over wat u aan bij- en nascholing hebt gedaan. Een reden te meer om naar de TOPOS-lezingen te komen!

Sponsor of vriend van TOPOS?

Wilt u sponsor worden van TOPOS, vraag dan naar de voorwaarden bij n.nelissen@xs4all.nl. Wij zorgen voor gerichte publiciteit onder een voor u uiterst relevante doelgroep! Vanaf nu worden in onze Nieuwsbrieven ook de namen vermeld van de Vrienden van TOPOS (zie onderaan de Nieuwsbrief). Bent u nog geen vriend van TOPOS, maak dan Euro 25,= over op 67.39.64.16 van Stichting TOPOS o.v.v. Vriend 2011. TOPOS is vooral voor u bedoeld!

Meld u aan voor de Nieuwsbrief bij: n.nelissen@xs4all.nl.

Sponsoren

De activiteiten van TOPOS worden mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van:

• Stimuleringsfonds voor Architectuur (Sfa)

• Gemeente Maastricht

• Architecten aan de Maas Maastricht – Rotterdam

• Intram BV Kerkrade

• Mosa Maastricht

• Servatius wonen & vastgoed, Maastricht

• Architectenbureau Jo van de Staay Maastricht

• Van de Hoek - Coenegracht – Kromwijk Architectuur Stedenbouw Landschap Maastricht

• iNeX Architecten Maastricht

• SATIJNplus Architecten Born

• Camille Oostwegel ChateauHotels - Restaurants

• Formani Holland

• Frencken Scholl Architecten Maastricht

• Gulikers Architecten

• N Architecten

• Humblé/Martens Architecten

• Continu, Detachering en Werving & Selectie

• BAM Schakel & Schrale - vestiging Roermond

• Van den Hof Bouwonderneming, Maastricht

• Woonpunt

• Nouville Ontwikkeling

• 3W New Development

• Element a

• Huiswerk Architecten

• Meier + Moor

• AGS Architecten & Planners b.v.

• Van Neerbos bouwmaterialengroep, p/a Fregatweg 48 6222 NZ Maastricht

• Bremen Bouwadviseurs

• Bouwbedrijf Lemmens Maastricht/ Valkenburg

Nieuwe sponsoren

Wilt u ook sponsor van TOPOS worden? Neem contact op met de voorzitter n.nelissen@xs4all.nl of met het bestuurslid willkohlen@gmail.com

Vrienden van TOPOS

Wilt u ook Vriend van TOPOS worden voor Euro 25,= per jaar, bericht ons dat dan even: n.nelissen@xs4all.nl U krijgt dan een nota toegestuurd van onze penningmeester. Hartelijk dank voor uw bijdrage!

Website

Onze website www.toposmaastricht.nl is aangepast. U kunt er alle informatie vinden over bestuur en organisatie van TOPOS, over de activiteiten: lezingen, raakvlakken, excursies en bijzondere bijeenkomsten. Neem eens een kijkje op onze vernieuwde website!

Berichten voor de Nieuwsbrief

Berichten voor de Nieuwsbrief toesturen aan n.nelissen@xs4all.nl

De redactie houdt zich het recht voor om bijdragen te plaatsen en/of in te korten.

Maastricht, 15 december 2011.

De voorzitter van het Bestuur, Prof. dr. Nico Nelissen

De voorzitter van de Programmaraad, Ir. ing. Bas van der Pol

TOPOS-NIEUWSBRIEF

Maastricht, 05 november 2011.

Beste allemaal,

Op maandagavond 14 november 2011 vindt de negende bijeenkomst van TOPOS in het jaar 2011 plaats. Het thema van de avond is: ‘Urban Campus Revisited: Sweet dreams?’ en onze speciale gast is Prof. Ir. Jo Coenen. Hij zal zijn plannen voor de huisvesting van de Universiteit Maastricht uit de doeken doen. Deze bijeenkomst vindt op de gebruikelijke locatie plaats, te weten Coffeelovers De Annex aan Plein 1992 te Maastricht en begint om 20.00 uur. Deze avond wordt georganiseerd in samenwerking met Studium Generale van Maastricht University.

‘Urban Campus Revisited: Sweet dreams?’

De Universiteit Maastricht is opgericht in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Eerste werd de 8^ste medische faculteit gebouwd in Randwyck en het voornemen was om heel Randwyck in het teken te plaatsen van een universitaire campus. In de jaren tachtig is, mede als gevolg van de vorming van nieuwe faculteiten, de benaderingswijze voor de huisvesting van de universiteit gewijzigd. Er werd gekozen voor de herbestemming van leegstaande, monumentale panden in de binnenstad, vooral kloosters en kloosterkerken. In het concept voor de Urban Campus van Jo Coenen werd gekozen voor een dubbele strategie: een netwerk van gebouwen voor kleinschalige universitaire functies in het Jekerkwartier, en de verdere ontwikkeling van de medische faculteit rondom het nieuwe AZM in Randwyck. We zijn inmiddels enkele decennia verder. Hoe zal de UM zich verder ruimtelijk ontwikkelen? Hoe worden de universitaire ruimten in de Maastrichtse context ingepast? TOPOS wil de gedachtevorming over de (ruimtelijke en architectonische) relatie tussen stad en universiteit een nieuwe impuls geven.

Jo Coenen

Het programma van de avond ziet er als volgt uit:

19.30-20.00 Binnenlopen en tijd voor ontmoeting

20.00 Welkomstwoord door de voorzitter van TOPOS Prof. dr. Nico Nelissen

20.10 Inleiding door Jo Coenen: ‘Urban Campus Revisited: Sweet Dreams’

21.00 Pauze

21.20 Gesprek o.l.v. Nico Nelissen met betrokkenen, waaronder onze Wethouder Gerdo van Grootheest en

Martin Geurts, Hoofd Vastgoed UM

22.15 Afsluiting

22.15-23.00 Napraten onder genot van een consumptie

TOPOS organiseert in samenwerking met Centre Céramique de cursus Architectuur en hedendaagse literatuur

!!! NIEUW !!!

TOPOS probeert steeds weer vernieuwend te zijn. Het gaat bij TOPOS niet alleen om architectuur en stedenbouw in de enge zin van het woord, maar juist om een verbreding van deze disciplines mat andere vakgebieden, zoals bijvoorbeeld beeldende kunst, film, landschap en interieur. Dit keer vraagt TOPOS aandacht voor de relatie tussen architectuur en hedendaagse literatuur.

Achtergrond

Architectuur komt in de hedendaagse literatuur geregeld zijdelings, maar zeker ook rechtstreeks ter sprake. TOPOS organiseert in samenwerking met het Centre Céramique een cursus van vier bijeenkomsten waarin wordt nagegaan hoe enkele hedendaagse literatoren met de gebouwde omgeving en architectuur omgaan. Een globale kijk op recente boeken waarin deze thematiek aan de orde komt, geeft aan dat er sprake is van een grote verscheidenheid in literaire focus, in literaire omgang, in stijl en in de concrete behandeling. Ten behoeve van deze cursus is bewust gekozen voor diversiteit in auteurs en hun werken. De auteurs refereren zowel naar vroegere, als naar hedendaagse architectuur. Hun benadering is soms descriptief, soms analytisch, maar vaak ook kritisch en moraliserend.

Opzet

De voorzitter van TOPOS, Prof. dr. Nico Nelissen, neemt u tijdens een viertal ochtenden mee naar het raakvlak van architectuur en hedendaagse literatuur. Hij zal de auteurs en hun boeken toelichten, waar wenselijk en mogelijk van illustratieve (architectuur)beelden voorzien, passages uit het literaire werk selecteren en becommentariëren; en uiteraard is er volop gelegenheid tot vragen stellen en discussie. Van de deelnemers wordt verwacht dat ze voor de bijeenkomst het betreffende boek gelezen hebben. Het is uiteraard handig wanneer de deelnemers over de betreffende boeken beschikken (kopen, lenen bij vrienden, bibliotheek).

Programma

De vier auteurs en werken die aan de orde komen zijn:

Dinsdag 10 januari 2012

W.G. Sebald, Austerlitz. Het gaat om een zwerftocht door Europa waarbij architectuur en stedenbouw belangrijke ankerpunten gedurende de reis vormen. De auteur zwerft door tijd en plaats, voert ons door allerlei steden en maakt een belangrijke periode uit onze geschiedenis helder aan de hand van de biografie van de hoofdpersoon. Hij verrast ons met zijn fijnzinnige impressies., rake typeringen en gevoelige descripties.

Dinsdag 14 februari 2012

Michel Houellebecq, De kaart en het gebied. Het meest recente boek van het ‘enfant terrible’ van de Franse literatuur. Hij geeft een kritische reflectie op het denken en doen van de hedendaagse mens in een tijdperk gekenmerkt door vele onzekerheden. Architecten met hun ambities en (waan)voorstellingen passeren de revue in een soms uiterst cynisch betoog over het leven in een bizarre wereld.

Dinsdag 13 maart 2012

Alain De Botton, De architectuur van het geluk. In deze ‘page turner’ wordt een beschouwing gegeven over wat architectuur wel en niet vermag te zijn. Ondanks zeer kritische opmerkingen over de hoogdravende voorstellingen over het belang van architectuur voor ons dagelijks geluk, blijkt architectuur meer te zijn dan slechts een misplaatste illusie. De auteur verkent wat architectuur betekent voor ons alledaagse welzijn en hoe architecten met dit onderwerp omgaan.

Dinsdag 17 april 2012

Bill Bryson, Een huis vol. Een boek dat aan de hand van één enkel huis een inzicht geeft in wat er zo bijzonder is aan alle ruimten die we in een huis kennen, van de kelder tot de zolder, van de hal naar de keuken, van de woonkamer naar de slaapkamer. Een verdiepende reis door het alledaagse wonen in een vlotte Brysonniaanse stijl.

Plaats: Centre Céramique, Plein 1992 te Maastricht

Tijdstip: 10.30-12.30 uur

Kosten: Euro 50,= (incl. Kopje koffie of thee).

Minimum aantal deelnemers: 10. Maximum aantal deelnemers 20. Aanmelden via email: n.nelissen@xs4all.nl Aanmeldingen worden behandeld in volgorde van binnenkomst.

De architectuur van De Uithof

Hans Ibelings

De Uithof begint meer en meer een echt stuk stad te worden, met een dichtheid en verscheidenheid aan functies die zorgen voor levendigheid die met de stad geassocieerd wordt. Dat studenten tegenwoordig niet alleen studeren in De Uithof maar er ook wonen, blijkt daarvoor cruciaal. Als onderwijswijk – campus is een te groot woord voor wat het oorspronkelijk was - zat De Uithof bijna drie decennia niet veel anders in elkaar dan het gemiddelde bedrijvenpark dat van maandag tot en met vrijdag tussen negen en vijf wordt bevolkt. Nu er mensen wonen, en er ook andere aanleidingen zijn om op andere uren van de dag en om andere redenen dan alleen onderwijs in De Uithof te verkeren, wordt eens te meer duidelijk dat studenten, qua dagindeling en sociaal leven, modelgebruikers van openbare ruimte kunnen zijn. Een substantiële bijdrage aan deze ontwikkeling van De Uithof is de realisatie van de nieuwe universiteitsbibliotheek geweest, van oudsher een belangrijke ontmoetingsplek in het universitaire leven is, en ook nu nog in het digitale tijdperk. De verdichting heeft stapsgewijs een eind heeft gemaakt aan de wijdlopigheid die De Uithof oorspronkelijk kenmerkte. Zoals de Spaanse architect en stedenbouwkundige Manuel de Solà-Morales heeft geschreven, is dichtheid op zichzelf niet genoeg om stedelijkheid te creëren. Om een levendige, stedelijke omgeving te laten ontstaan, is volgens hem mixity, de verweving van verschillende functies minstens even belangrijk. Alleen door de combinatie van dichtheid en menging is de voorwaarde aanwezig voor uitwisseling, contact en contrast, voor hem essenties van de stad. Voor deze mixity is de introductie van studentenhuisvesting in De Uithof cruciaal geweest. Een andere factor waar De Uithof baat bij heeft, is dat de eenduidigheid aan het verdwijnen is die bijna elke omgeving kenmerkt waar de tijd nog geen vat op heeft gekregen. Hetzelfde is bijvoorbeeld te zien in alle nieuwe poldersteden, en alle uitbreidingswijken, die in één keer uit het niets zijn ontstaan en waar een tweede of volgende laag van transformatie nog ontbreekt. De Uithof kent inmiddels zo’n tweede laag, sinds eind jaren tachtig de verstedelijking in gang is gezet met de vaststelling van een masterplan en de formulering van een ambitieus bouwprogramma van de Universiteit Utrecht.

Het stedenbouwkundig plan, dat stamt uit 1988, is gemaakt door Rem Koolhaas’ Office for Metropolitan Architecture en Art Zaaijer, de laatste aanvankelijk nog werkzaam voor OMA en later opererend onder eigen naam. Sinds die tijd is Zaaijer als supervisor bij het project betrokken geweest, net als Aryan Sikkema, die van 1984 tot zijn pensioen in 2005 directeur bouwzaken van de Universiteit Utrecht was. Met een sterk ontwikkeld gevoel voor architectonische en stedenbouwkundige kwaliteit trad hij in die hoedanigheid op als bouwheer en hoeder van architectuur. Succes heeft doorgaans vele vaders, ook in dit geval, maar heel veel kan op Sikkema’s conto geschreven worden. De continue betrokkenheid van deze twee hoofdpersonen heeft geleid tot een voor Nederland uniek project.

Er zijn meer universiteiten die de laatste jaren indrukwekkende bouwprogramma’s hebben ontwikkeld, maar deze staan allemaal in de schaduw van wat sinds de jaren negentig in De Uithof tot stand is gebracht door een keurvan Nederlandse architecten van naam en faam. Dat er alleen Nederlandse architecten bij betrokken zijn is in deze tijden van internationalisering overigens opmerkelijk. Naast de Universiteit zelf, is de Stichting Studenten Huisvesting Utrecht (SSH Utrecht) een tweede belangrijke opdrachtgever in De Uithof. SSH Utrecht, heeft vier wooncomplexen, waarvan één tijdelijk, in De Uithof gerealiseerd. De meest recente zijn De Bisschoppen, twee elegante torens op een doorlopende onderbouw, naar een ontwerp van Köther Salman Koedijk (2007) en Casa Confetti (2008) van Marlies Rohmer. De derde grote partij is de Hogeschool Utrecht, die in De Uithof vijf faculteiten heeft ondergebracht in even zoveel gebouwen. Daarnaast is ook de gemeente Utrecht betrokken, onder andere als opdrachtgever van de inrichting van de openbare ruimte, waarvoor het ontwerp is gemaakt West 8 Landscape & Urban Planning, het bureau van landschapsarchitect Adriaan Geuze.

Op een steenworp afstand heeft de Universiteit Utrecht de afgelopen jaren nog een project onder handen gehad: de voormalige Kromhoutkazerne is getransformeerd tot de campus van de topopleiding van de universiteit, het University College Utrecht, met opnieuw een rol voor Art Zaaijer als stedenbouwkundige, samen met het Utrechtse bureau Sluijmer en Van Leeuwen. Ook hier zijn bijzondere projecten tot stand gebracht: Sluitstuk zijn de studentenwoningen van Zaaijer zelf (uit 2007). Eerder, in 2000, realiseerde Koen van Velsen hier al studentenwoningen die op een overtuigende manier zijn geïntegreerd in een geluidsmuur, die de campus afschermt van het verkeerslawaai van de Waterlinieweg.

De ontwikkeling van De Uithof is in drie fasen te verdelen. De eerste is de periode tussen begin jaren zestig en midden zeventig, toen De Uithof ontstond, naar stedenbouwkundig ontwerp (uit 1958) van J.A.G. van der Steur, werkzaam voor Van Hasselt en De Koning, dat later Haskoning zou gaan heten. In deze periode verrezen verspreid over de hele campus grote gebouwen, ontworpen door onder meer Sjoerd Wouda, Lucas en Niemeyer, Groosman en Van Hasselt en De Koning. Het zijn stuk voor stuk kloeke onderwijsgebouwen met gevels waarin beton beeldbepalend is, zoals het toen erg in de mode was. Tot dan zat er enige lijn in De Uithof, ook al is dat een lijn waarvoor nadien weinig waardering meer was. De fase die daarna volgde, tot eind jaren tachtig, kenmerkte zich doordat er zonder veel samenhang werd doorgebouwd om te voorzien in de universitaire behoefte aan vierkante meters. Dat gebeurde in een verscheidenheid aan architectonische idiomen, die afwijken van het ‘béton brut’ van de eerste fase. Het uit twee delen bestaande Centrumgebouw (dat nu Martinus Langeveldgebouw heet), van wederom Wouda (1978-1980), is een voorbeeld van deze tweede fase: met gevels van baksteen en relatief klein van schaal. Het oorspronkelijk voor bestemde ‘Ponskaartgebouw’ (1969-1974) van Enivronmental Design, met Teun Koolhaas als voornaamste ontwerper, is in architectonisch opzicht een van de meest geslaagde projecten uit deze fase. De derde fase begon in 1988 met het masterplan van OMA en Zaaijer, dat de ondergrond is geweest voor de transformatie, die de afgelopen jaren heeft geresulteerd in een architectonische omgeving die moeilijk anders dan indrukwekkend kan worden genoemd, en op een enkele uitzondering na als voorbeeldig. Een enkel gebouw daarbinnen is ondermaats, zoals de Faculteit Communicatie en Journalistiek van het Heerlense architectenbureau AGS, maar dat is een uitzondering in een lange reeks van werken die meer dan eens behoren tot de beste en belangrijkste projecten van de betreffende architecten. In 1999 vatte Zaaijer in een artikel over De Uithof deze wending treffend samen: ‘De geschiedenis van De Uithof valt uiteen in dertig jaar bouwen zonder uitgangspunten, idealen of gewenst totaalbeeld en tien jaar waarin een kleine groep mensen heeft geprobeerd te doorgronden wat die eerste dertig jaar voor het gebied hebben betekend en hoe op adequate manier op het bestaande zou kunnen worden voortgebouwd.’

Een van de eerste spraakmakende nieuwe gebouwen van De Uithof na 1988 was de Faculteit voor Economie en Management (1995), naar ontwerp van Mecanoo. Het gebouw is geordend rond drie binnenhoven. Alle gemeenschappelijke voorzieningen, zoals collegezalen, bibliotheek en kantine zijn ondergebracht aan de Heidelberglaan. Daarachter bevinden zich rondom de binnentuinen, die elk een andere inrichting en sfeer hebben, de leslokalen en werkvertrekken. De verscheidenheid aan toegepaste materialen en de ruimtelijkheid die mede dankzij de binnentuinen is ontstaan, geven aan dit gebouw een weldadig comfort, een kwaliteit die hedendaagse architectuur vaak ontbeert, maar bij Mecanoo eigenlijk altijd nadrukkelijk aanwezig is. Dit gebouw maakt inmiddels deel uit van een groter complex, samen met de faculteiten Communicatie en Journalistiek (AGS Architecten, 1997) en Educatie, een kleurrijk gebouw uit 2007 van Joost Ector, een van de partners van het Rotterdamse bureau Ector Hoogstad. De volgende twee belangrijke realisaties waren in 1997 het Minneartgebouw van Neutelings Riedijk Architecten, en het Educatorium van OMA, het bureau van Rem Koolhaas. Het Minnaertgebouw is gebaseerd op een inventieve benadering van de opgave, die kenmerkend is voor het bureau van Willem Jan Neutelings en Michiel Riedijk. Hun stelling was dat in gebouwen altijd een verschil is tussen netto, de hoeveelheid vierkante meters die wordt gevraagd voor specifieke functies, en bruto, hoe groot een gebouw wordt als alle gangen, trappen, voorzieningen en dergelijke erbij komen. Wat zij hier hebben gedaan is dit verschil, het tarraprogramma, zoals zij dat noemen, samen te voegen zodat een magnifieke grote ruimte in het midden van het gebouw is ontstaan. Van daaruit zijn bijna alle onderdelen van het gebouw rechtstreeks te bereiken. In deze grote hal is een vijver gemaakt, waarin het regenwater wordt opgevangen, wat weer wordt gebruikt voor de koeling van het gebouw. Bij regen klettert het water naar binnen, wat een sensorisch spektakel oplevert. Het dak en de enorme inlaatstukken zijn gemaakt van prefab betonelementen zoals die gewoonlijk worden gebruikt voor viaducten. Het gebouw zit vol met dit soort efficiënte oplossingen, zoals de kozijnen op de begane grond die tevens als minikolommen het gebouw dragen, net als de enorme stalen letters die de naam van de wetenschapper spellen, waarnaar het instituut is vernoemd. Schuin tegenover het Minnaertgebouw staat het Educatorium een complex met het centrale universiteitsrestaurant, grote aula’s en tentamenzalen. Dit gebouw, dat aan Transitorium 2 is vastgebouwd, was na de Kunsthal in Rotterdam het tweede grote gebouw van OMA in Nederland. Een van de bijzondere aspecten van het Educatorium is de veelheid aan manieren waarop je van de ene naar de andere plek kunt komen. Het gebouw herbergt een veelheid aan routes, via trappen, hellingbanen en liften, met overal afstekers en de mogelijkheid om te lopen. Tweede opmerkelijke aspect is de veelheid aan sferen, soorten ruimtes en afwerkingen die in het gebouw zijn te vinden. Ook in dat opzicht is het op te vatten als een catalogus van ideeën. Voor de gewone voorbijganger is het Educatorium echter in de eerste plaats het gebouw met de wonderlijke vouw in het beton waardoor de oplopende vloer omklapt en dak wordt. Deze vouw krijgt een echo in het NMR-laboratorium (2001) dat er naast ligt, ontworpen door Ben van Berkels UN Studio, waar een vergelijkbare naadloze overgang is van vloer naar wand naar dak. Aan de andere kant van Transitorium 2 bevindt zich de Basketbar (2003), een schepping van NL Architects. Het is de unieke combinatie van een bar met een basketbalveld er bovenop, met een glazen daklicht als middenstip. Behalve geestig is dit project ook buitengewoon betekenisvol. Niet alleen is op een knappe manier de techniek onzichtbaar weggewerkt in de architectuur – de luchtafvoerpijpen zijn opgenomen in het hek dat rond een basketbalveld staat - maar tevens is een echte ontmoetingsplek gecreëerd die op verschillende manieren is te gebruiken, en niet alleen als basketbalveld en café. De trap naar het basketbalveld en de als skatebowl gemaakte invalidenentree naar het verdiept gelegen café blijken vanaf het vroege voorjaar tot de late herfst te werken als uitnodigende studentenhangplekken, en daarmee als ‘sociale condensator’ van het leven op de campus. Schuin tegenover de Basketbar ligt de door Wiel Arets Associates ontworpen Universiteitsbibliotheek Utrecht (UBU) die eind 2004 in gebruik is genomen De gevels van dit gebouw bestaan uit glas en beton. Op het glas is een patroon van wilgentakken gedrukt. Datzelfde patroon, maar dan in reliëf, is gebruikt in de zwarte betonnen gevelelementen. De bibliotheek is door Arets benaderd als een gebouw waar de grote collectiedepots in zweven als grote zwarte wolken in het grotendeels open gebouw, hetgeen met constructief vernuft gerealiseerd kon worden. Rondom, onder en tussen die wolken bevinden zich open boekenopstellingen, lees- en studieplekken en de kantoor- en vergaderruimten. De kern van het gebouw wordt gevormd door een enorme vide, een ruimte over op sommige punten bijna de volle hoogte, breedte en lengte van het gebouw beslaat. Dat deze magnifieke ruimte bereikt wordt via een relatief kleine en donkere entree en trap, vergroot het dramatische effect ervan. Aan het einde van de centrale zone van De Uithof ligt ten slotte nog het door Erick van Egeraats EEA ontworpen Hijmans van den Berghgebouw van de Medische Faculteit en het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC Utrecht): een voor hem karakteristieke barokke ruimtelijke effecten, waaronder de grote vides in het hart van het gebouw. Behalve deze grote en in het oog lopende projecten, bevat De Uithof ook nog enkele kleinere juwelen, die verspreid over de campus zijn te vinden, zoals het Ronald McDonaldhuis van Bosch Haslett (1998), de evocatieve schoorstenen van het warmtekrachtstation van Liesbeth van der Pol (2006) van het bureau dat tegenwoordig Dok heet, en het sympathieke kinderdagverblijf De Kleine Kikker van Drost en Van Veen (2003). Het bevindt zich op het erf van de boerderij die hier sinds 1699 staat en waaraan de campus haar naam heeft ontleend.

Dankzij alle inspanningen sinds 1988 en de door de nieuwe architectuur die sinds de jaren negentig tot stand is gebracht, is het gelukt om te ontsnappen aan het treurige lot dat de campus lange tijd beschoren was (het is een understatement om te zeggen dat het vroeger geen plek was waar je voor de lol heenging). Vandaag de dag is het er levendiger dan ooit en voor de architectuurliefhebbers van over de hele wereld is het een bestemming om op loopafstand een prachtige uitsnede te kunnen zien van het beste wat de Nederlandse architectuur rond de eeuwwisseling te bieden heeft. De nieuwe Uithof is zowel een product als een overtuigende illustratie van de ongekende bloei die de Nederlandse architectuur precies in deze periode heeft doorgemaakt.

Hans Ibelings is uitgever/redacteur van A10 new European architecture www.a10.eu

TOPOS-lezingen erkend als bij- en nascholing voor architecten, stedenbouwkundigen, tuin- en landschapsarchitecten en interieurarchitecten

Sponsor of vriend van TOPOS?

Jaarprogramma TOPOS 2011

‘Terug uit Dromenland’

De lezingenreeks van TOPOS, het Architectuurcentrum Maastricht, is in 2011 gericht op de nieuwe situatie waarin architectuur en stedenbouw zijn terecht gekomen onder invloed van de aanhoudende financiële, ecologische en sociale crises. Een aantal (grote) opdrachten is in de koelkast gezet en de vraag is wanneer die er weer uit komen. Een en ander betekent dat de aanvankelijke dromen tot realisatie van voor Maastricht belangrijke projecten (voorlopig) geen doorgang vinden. Wat te doen in een periode waarin dromen geen werkelijkheid worden en met nieuwe realiteiten rekening moet worden gehouden? Noteer nu reeds alle data! U bent van harte welkom om aan alle activiteiten deel te nemen en actief mee te discussiëren.

1. Historiserend Bouwen: droom gefundeerd op het verleden

Sinds de jaren negentig heeft zich in de architectuur een stroming ontwikkeld die wel ‘Hedendaags Traditionalisme’ wordt genoemd. Representanten van deze stroming zoeken aansluiting bij wat er is, maken gebruik van het verleden en passen bij voorkeur beproefde architectonische elementen toe. Het is tijd om de voors en tegens op een rij te zetten. Welke rol is er voor het historiserend bouwen weggelegd in Maastricht?

Datum: 10 januari 2011

2. Een nieuwe droom: de transformatie van een groeve

Maastricht staat aan de vooravond van een transformatie van de groeve en het fabrieksterrein van de ENCI. Hoewel ENCI cement blijft produceren m.b.v. aangevoerde grondstoffen zal, na het stoppen van de mergelwinning, een deel van de industriële gebouwen hergebruikt worden en de groeve worden ingericht als ‘natuur-’ en recreatiegebied. Kan de natuur herschapen worden of moet het nieuw ontstane landschap worden gerespecteerd?

Datum: 14 februari 2011

3. De Landgoederenzone: dromenland in uitvoering

Noordelijk van Maastricht bevindt zich een gebied waar in de tweede helft van de 19^de eeuw landgoederen zijn gesticht. De afgelopen decennia is dit gebied echter versnipperd. De plannen tot ondertunneling van de A2 stadstraverse heeft geleid tot hernieuwde aandacht voor deze zone. In samenwerking met publieke en particuliere partners zal de Landgoederenzone worden omgevormd tot een agrarisch en recreatiegebied. Hoe deze landgoederen in ere te herstellen en/of er nieuwe (cultuur)waarden aan toe te voegen?

Datum: 14 maart 2011

4. De droom van bedrijventerreinen door de realiteit ingehaald?

In Maastricht bevinden zich enkele verouderde bedrijventerreinen, zoals De Beatrixhaven en Bosscherveld. Gedeeltelijke leegstand en verloedering hebben tot een neergaande spiraal geleid. Ook de nieuwe bedrijventerreinen kennen hun problemen. Door de economische crisis en bevolkingskrimp vertraagt de voltooiing van deze terreinen, waardoor een onafgerond beeld ontstaat. Welke processen liggen aan de neergaande spiraal ten grondslag? Hoe ziet de toekomst van verouderde en van onafgeronde bedrijventerreinen er uit? Welke strategieën zijn er voor verbetering van de oude en nieuwe bedrijventerreinen?

Datum: 11 april 2011

5. De toekomst gedroomd door Jonge Architecten in Maastricht

Krimp, vergrijzing, traditionalisme, provinciestad in een uithoek van Nederland. Biedt Maastricht wel voldoende kansen voor jonge architecten om zich daar te ontwikkelen en te profileren? Via een open oproep zullen 6 (piep)jonge lokale architectenbureaus worden geselecteerd om zich te presenteren. Aan de hand van enkele (waarvan minimaal 1 uitgevoerd) projecten geven ze inzicht in hun visie, hun ideeën en hun dromen voor de architectuur in deze regio.

Datum: 09 mei 2011

6. Wonen boven winkels: de droom nabij?

Vroeger woonden winkeliers vaak boven hun winkel. In de voorbije jaren zijn ze echter verhuisd naar woningen buiten het centrum. In veel gevallen waren de woningen alleen bereikbaar via de winkel. De winkeliers waren echter niet bereid kostbare verkoopruimte voor de toegang tot de bovenverdieping af te staan, waardoor de verdiepingen leeg bleven of als opslagruimte werden gebruikt. Het terugbrengen van wonen naar de binnenstad bevordert de leefbaarheid van de stad. Wat zijn de ervaringen met de gerealiseerde wonen-boven-winkels projecten? Wat kunnen we daarvan leren? Er vindt een kort bezoek plaats aan drie projecten in de binnenstad.

Datum: 20 juni 2011

7. Conceptstructuurvisie Maastricht 2030

De meest recente structuurvisie, het Structuur- en Mobiliteitsbeeld Maastricht (2006), is om verschillende redenen aan herijking toe. Recent is ten aanzien van het profiel van de stad een aantal beslissingen genomen, waarvan de ruimtelijke gevolgen op structuurniveau moeten worden vastgelegd (onder andere de Stadsvisie Maastricht 2030). De economische crisis en de afnemende programmatische druk vragen om scherpe keuzes en prioriteiten. De demografische ontwikkelingen leiden tot een andere bevolkingssamenstelling. Daarnaast moet, vanuit de behoefte te komen tot een duurzaam Maastricht, geanticipeerd worden op klimaatverandering, energietransitie en een toenemende grondstoffenschaarste. Een aantal van deze thema’s heeft grote gevolgen voor de fysieke inrichting van de stad. Bovendien is het ter beschikking hebben van een actuele structuurvisie voor de gemeente wettelijk verplicht in de nieuwe Wet op de Ruimtelijke Ordening (WRO).

Datum: 12 september 2011

8. Dromen over een Euregionaal ontwerp

Sinds het begin jaren van de jaren negentig van de vorige eeuw zien de steden uit de Euregio (MAHHL: Maastricht, Aachen, Hasselt, Heerlen en Liège) het belang en de kansen van samenwerking in. Tot nu toe zijn er vooral resultaten op bestuurlijk niveau geboekt (zoals het burgemeestersoverleg) en op praktisch niveau (zoals afstemming van de koopzondagen, gezamenlijke promotiecampagnes voor werving internationale bedrijvigheid). De vraag is echter wat er precies gebeurt op het gebied van het regionale ruimtelijke ontwerp? Is er zoiets als een Euregionale ontwerpcultuur en zou deze kunnen bijdragen aan een herkenbare ruimtelijke ontwikkeling van de Euregio? TOPOS organiseert deze bijeenkomst in samenwerking met Studium Generale van Maastricht University.

Datum: 10 oktober 2011

9. Urban Campus Revisited: Sweet dreams?

De Universiteit Maastricht is opgericht in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Ze is van start gegaan in leegstaande, monumentale panden in de binnenstad. Met de groei van de universiteit leek een Campus aan een snelweglocatie de volgende logische stap. In het concept voor de Urban Campus van Jo Coenen werd gekozen voor een dubbele strategie: een netwerk van gebouwen voor de kleinschalige functies in het Jekerkwartier, en de ontwikkeling van de medische faculteit rondom het nieuwe AZM in Randwyck. Hoe zal de UM zich verder ruimtelijk ontwikkelen? Hoe worden de universitaire ruimten in de Maastrichtse context ingepast? TOPOS organiseert deze bijeenkomst in samenwerking met Studium Generale van Maastricht University.

Datum: 14 november 2011

10. Andere activiteiten

Topos organiseert in 2011 ook nog andere activiteiten, zoals een reeks bijeenkomsten getiteld ‘Raakvlakken’. In deze serie komen kunstenaars en vormgevers aan bod die met hun ruimtelijke werken kunnen bijdragen aan een verfrissende kijk op de architectuur. Verder organiseert TOPOS de Dag van de Architectuur (samen met Kring Zuid-Limburg BNA), als ook een excursie naar Eindhoven op zaterdag 22 oktober 2011. In Nieuwsbrieven wordt u op de hoogte gebracht van al deze activiteiten.

Meld u aan voor de Nieuwsbrief bij: n.nelissen@xs4all.nl.

Sponsoren

De activiteiten van TOPOS worden mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van: